Dijagnoza i diferencijalna dijagnoza
Sepsa se uklapa u kliničku sliku sistemske inflamacije (SIRS) koju, pored mikroorganizama, mogu pokrenuti i razna druga oboljenja: pankreatitis, opekotine, ishemijske nekroze tkiva, embolije i drugo.
Nema apsolutno sigurnih kliničkih kriterijuma koji bi sugerisali infektivnu (bakterijsku/gljivičnu) etiologiju SIRS-a, ali se u okviru nje od kliničko-laboratorijskih pojava najčešće sreću: povišena ili snižena telesna temperatura, leukocitoza (gram-pozitivne) ili leukopenija (gram-negativne bakterije), tromobocitopenija, tahipneja, tahikardija, drhtavica i poremećaj mentalnog statusa.
Otkrivanje mesta primarne infekcije posebno je važan dijagnostički zadatak. U tu svrhu, najbolje služe pažljivo uzeti i sveobuhvatni podaci o nastanku i razvoju bolesti, epidemiološkim rizicima, prethodnim terapijsko-dijagnostičkim procedurama (operacije, invazivni dijagnostički zahvati) i ranijim bolestima (šećerna bolest, neo-plazme, podaci o uzimanju imunosupresivne terapije i drugo).
Vrlo pažljiv fizikalni pregled je od velike dijagnostičke pomoći. On se po pravilu dopunjava radiografijom pluća, ultrazvučnim pregledom trbuha i srca, potom u slučaju potrebe i osetljivijim dijagnostičkim metodama kao što su kompjuterizovana tombgrafija trbuha, grudnog koša ili drugih organa. Navedene metode ispitivanja mogu se dalje dopunjavati pregledom nuklearnom magnetnom rezonancom različitih organa.
Po potrebi se rade urološki, ginekološki i drugi supspecijalistički (ORL stomatološki) pregledi.
Najveću dijagnostičku vrednost ima otkrivanje bakterije u krvi. Izolacija iz drugih, primarno sterilnih sredina (urin, cerebrospinalna tečnost, sinovija) takođe može biti od velike dijagnostičke pomoći, kao i kultivisanje materijala iz različitih patoloških promena (rana, fistula i slično). Izolacija mikroorganizama iz sredina gde ih i normalno ima (ždrelo, koža, ispljuvak) nameće uvek dijagnostičke dileme i mora se tumačiti uz kliničku simptomatologiju i druge podatake o nastanku sepse.
Krv se, u cilju izolacije mikroorganizama, uzima u fazi inicijalnog rasta temperature, odnosno drhtavice, najmanje dva puta, u razmaku od po pola časa, iz dva različita dela tela. Neophodno je uzeti dovoljnu količinu krvi, kako bi se mogao naći dovoljan broj mikroorganizama (najmanje 10-20 ml po jednom uzorku). Uzorke treba zasejati na podloge za aerobno i anaerobno kultivisanje odmah po uzimanju i hitno otpremiti u termostat, gde se čuvaju na temperaturi koja odgovara telesnoj. Ako je osoba dobijala antibiotike, njih treba obustaviti na određeno vrtme, ukoliko to priroda i težina bolesti dozvoljavaju,treba povećati broj uzetih uzoraka, kao i zapre-minu krvi i vreme inkubiranja. Diferencijalna dijagnoza sepse je vrlo široka. Ona obuhvata veliki broj oboljenja u čijoj osnovi leži stimulacija sistemske inflamacije, koju pokreću proinflamatorni citokini.
Klasične infektivne bolesti koje se najčešće razmataraju su: trbušni tifus, leptospiroza, bruceloza, malarija, kala-azar i pegavac, koje imaju vrlo sličan profil proinflamatornih materija kao sepsa vezana za grupu “nespecifičnih uzročnika”.
Posebne diferencijalno dijagnostičke dileme nameće tuberkuloza u formi diseminovane infekcije. Osobitost kliničkog toka ove bolesti čine karakteristične milijarne promene na plućima i drugim organima, koje je ponekad moguće dokazati tek histološkim pregledom.
Sistemske bolesti vezivnog tkiva, među kojima su najčešći sistemski eritemski lupus i hronični juvenili artritis (Stillova bolest) takođe nameću diferencijalno dijagnostičke dileme.
Niz drugih oboljenja, hemodinamski ili klinički, u pojedinim fazama razvoja ima sličnosti sa sepsom ili septičkom šokom, pa se obeležavaju kao “pseudosepsa”. Među njima hemodinamske sličnosti najčešće pokazuju aktuni pankreatitis, anafilaksa, insuficijencija nadbubrežne žlezde, dok kliničke sličnosti sa sepsom imaju hemoragije u različitim organima, plućne embolije, infarkt miokarda, dijabetična ketoacidoza, sistemski vaskulitisi, hipovolemija različitih uzroka i masivne aspiracije/atelektaze.
